بسیاری از والدین زمانی به فکر ارتودنسی فرزندشان می‌افتند که دندان‌ها به‌وضوح نامرتب شده‌اند؛ اما همه مشکلات ارتودنسی با کج بودن دندان‌ها شروع نمی‌شوند. گاهی نحوه رشد فک، کمبود فضای رویش دندان‌های دائمی، قرار گرفتن غیرطبیعی فک بالا و پایین یا حتی بعضی عادت‌های دوران کودکی می‌توانند مدت‌ها قبل از ایجاد نامرتبی شدید قابل تشخیص […]
بسیاری از والدین زمانی به فکر ارتودنسی فرزندشان می‌افتند که دندان‌ها به‌وضوح نامرتب شده‌اند؛ اما همه مشکلات ارتودنسی با کج بودن دندان‌ها شروع نمی‌شوند. گاهی نحوه رشد فک، کمبود فضای رویش دندان‌های دائمی، قرار گرفتن غیرطبیعی فک بالا و پایین یا حتی بعضی عادت‌های دوران کودکی می‌توانند مدت‌ها قبل از ایجاد نامرتبی شدید قابل تشخیص باشند.
به همین دلیل، در ارتودنسی کودکان فقط نباید منتظر ظاهر شدن دندان‌های کج ماند. برخی نشانه‌ها می‌توانند هشداری باشند که کودک بهتر است زودتر توسط متخصص ارتودنسی ارزیابی شود.
نکته مهم این است که ارزیابی زودهنگام الزاماً به معنی شروع فوری درمان نیست. ممکن است پس از معاینه مشخص شود که کودک فعلاً فقط باید تحت نظر باشد. در مقابل، در بعضی شرایط تشخیص به‌موقع می‌تواند کمک کند یک ناهنجاری در مرحله‌ای مدیریت شود که هنوز رشد فک ادامه دارد.
در ادامه با مهم‌ترین نشانه‌هایی آشنا می‌شویم که بهتر است والدین نسبت به آن‌ها بی‌تفاوت نباشند.
۱. دندان‌های دائمی فضای کافی برای رویش ندارند
یکی از اولین مواردی که ممکن است توجه والدین را جلب کند، رویش دندان‌های دائمی در فضای محدود است.
گاهی یک دندان دائمی پشت یا جلوی دندان دیگر ظاهر می‌شود، دندان جدید با زاویه غیرطبیعی رویش پیدا می‌کند یا به نظر می‌رسد فضای کافی برای قرار گرفتن تمام دندان‌ها داخل قوس فکی وجود ندارد.
این اتفاق می‌تواند نشانه‌ای از کمبود فضای قوس دندانی یا Crowding باشد.
البته هر نامرتبی اولیه‌ای در دوره تعویض دندان‌ها به معنای نیاز فوری به ارتودنسی نیست. وضعیت دندان‌های شیری باقی‌مانده، اندازه دندان‌های دائمی، رشد فک و میزان فضای موجود همگی باید بررسی شوند.
اگر والدین متوجه شده‌اند چند دندان دائمی در حال رویش هستند اما فضای کافی برای آن‌ها وجود ندارد، بهتر است به جای صبر کردن تا شدت گرفتن شلوغی دندان‌ها، یک ارزیابی تخصصی انجام شود.
۲. فک پایین هنگام بستن دهان به یک سمت منحرف می‌شود
یکی از نشانه‌هایی که ممکن است کمتر مورد توجه خانواده‌ها قرار گیرد، حرکت غیرعادی فک هنگام بستن دهان است.
ممکن است کودک زمانی که دهانش باز است، فک نسبتاً متقارن داشته باشد اما وقتی دندان‌ها را روی یکدیگر قرار می‌دهد، فک پایین به سمت چپ یا راست حرکت کند.
یکی از دلایل احتمالی این وضعیت می‌تواند وجود نوعی کراس‌بایت همراه با جابه‌جایی عملکردی فک باشد.
در چنین شرایطی کودک برای اینکه بتواند دندان‌هایش را روی یکدیگر قرار دهد، ناخودآگاه فک را به یک سمت هدایت می‌کند. به همین علت بررسی زودهنگام اهمیت دارد تا مشخص شود مشکل صرفاً مربوط به دندان‌هاست یا رابطه فک‌ها نیز در آن نقش دارد.
اگر هنگام لبخند زدن یا بستن دهان احساس می‌کنید چانه کودک به یک سمت منحرف می‌شود، بهتر است این موضوع در معاینه ارتودنسی بررسی شود.
۳. دندان‌های فک پایین جلوتر از دندان‌های بالا قرار می‌گیرند
در حالت معمول، دندان‌های جلویی فک بالا مقداری جلوتر از دندان‌های پایین قرار می‌گیرند.
اگر هنگام بستن دهان مشاهده شود که یک یا چند دندان پایین جلوتر از دندان‌های بالا قرار گرفته‌اند، ممکن است با کراس‌بایت قدامی یا در برخی بیماران با یک الگوی رشد فکی خاص مواجه باشیم.
گاهی مشکل فقط در موقعیت یک دندان است و گاهی رابطه کلی فک بالا و پایین نیاز به بررسی دارد.
تفاوت این دو حالت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برنامه درمانی آن‌ها الزاماً یکسان نیست.
در چنین شرایطی، بهتر است صرفاً منتظر نمانیم تا همه دندان‌های دائمی رویش پیدا کنند. متخصص ارتودنسی می‌تواند بررسی کند که آیا مداخله در دوره رشد مزیتی برای کودک ایجاد می‌کند یا بهتر است روند رشد فعلاً تحت کنترل قرار گیرد.
برای والدینی که درباره بهترین زمان مراجعه کودک برای بررسی ارتودنسی سؤال دارند، توجه به همین نشانه‌های دندانی و فکی می‌تواند از تمرکز صرف روی عدد سن مهم‌تر باشد.
۴. دندان‌های جلویی کودک بیش از حد جلو آمده‌اند
جلو بودن قابل توجه دندان‌های فک بالا نیز یکی دیگر از مواردی است که باید بررسی شود.
والدین ممکن است متوجه شوند کودک هنگام بستن لب‌ها کمی مشکل دارد یا دندان‌های جلویی بالا نسبت به دندان‌های پایین فاصله زیادی پیدا کرده‌اند.
این وضعیت می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله رابطه فک‌ها، نحوه قرارگیری دندان‌ها و در برخی کودکان عادت‌های دهانی.
تشخیص علت دقیق تنها از روی ظاهر امکان‌پذیر نیست.
در چنین مواردی متخصص ارتودنسی علاوه بر موقعیت دندان‌ها، رابطه فک بالا و پایین و مرحله رشد کودک را نیز بررسی می‌کند تا مشخص شود آیا مداخله در دوره رشد ضرورت یا مزیتی دارد.
هدف همیشه این نیست که کودک در سن پایین وارد یک دوره طولانی ارتودنسی شود؛ بلکه هدف این است که اگر زمان درمان اهمیت دارد، فرصت مناسب تشخیص داده شود.
۵. دندان شیری خیلی زود افتاده یا کشیده شده است
دندان‌های شیری فقط برای جویدن غذا نیستند. این دندان‌ها تا حدی فضای لازم برای رویش دندان‌های دائمی را نیز حفظ می‌کنند.
اگر یک دندان شیری بسیار زودتر از زمان طبیعی به دلیل پوسیدگی، عفونت یا عوامل دیگر از دست برود، دندان‌های مجاور ممکن است به مرور به سمت فضای خالی حرکت کنند.
در نتیجه ممکن است فضای در دسترس برای دندان دائمی جایگزین کاهش پیدا کند.
البته از دست دادن زودهنگام هر دندان شیری الزاماً مشکل ارتودنسی ایجاد نمی‌کند؛ محل دندان، سن کودک، وضعیت دندان‌های مجاور و میزان رشد دندان دائمی زیرین همگی اهمیت دارند.
اما اگر فرزندتان یک یا چند دندان شیری را زودتر از موعد از دست داده است، بهتر است درباره وضعیت فضای قوس دندانی از دندانپزشک یا متخصص ارتودنسی سؤال کنید.
در برخی کودکان فقط پایش کافی است و در برخی شرایط ممکن است اقدامات دیگری برای مدیریت فضا مورد بررسی قرار گیرد.
۶. دندان دائمی از مسیر غیرعادی در حال رویش است
گاهی والدین متوجه می‌شوند یک دندان دائمی در موقعیتی عجیب ظاهر شده است؛ برای مثال بسیار بالاتر از سایر دندان‌ها، پشت ردیف دندانی یا در جهتی که با مسیر طبیعی رویش تفاوت دارد.
گاهی نیز دندان شیری مدت زیادی باقی مانده ولی دندان دائمی در محل مورد انتظار دیده نمی‌شود.
دلایل این شرایط متفاوت هستند و نمی‌توان تنها با نگاه کردن به دهان درباره علت آن قضاوت کرد.
ممکن است مسئله به کمبود فضا، مسیر رویش دندان، باقی ماندن دندان شیری یا سایر عوامل مرتبط باشد.
در این وضعیت، ارزیابی تخصصی کمک می‌کند مشخص شود آیا دندان امکان رویش طبیعی دارد، باید صرفاً تحت نظر باشد یا به مداخله نیاز دارد.
منتظر ماندن بدون ارزیابی، مخصوصاً زمانی که تفاوت محسوسی با دندان مشابه سمت مقابل وجود دارد، تصمیم مناسبی نیست.
۷. عادت‌هایی مانند مکیدن انگشت برای مدت طولانی ادامه پیدا کرده‌اند
مکیدن انگشت یا پستانک در سال‌های ابتدایی زندگی رفتار غیرمعمولی نیست؛ اما ادامه طولانی بعضی عادت‌های دهانی می‌تواند بر موقعیت دندان‌ها و در برخی کودکان بر شکل قوس دندانی اثر بگذارد.
نوع عادت، شدت آن، تعداد ساعات تکرار و مدت زمانی که ادامه داشته است اهمیت دارد.
در بعضی کودکان ممکن است فاصله‌ای بین دندان‌های جلویی بالا و پایین هنگام بستن دهان ایجاد شود یا موقعیت دندان‌های قدامی تغییر کند.
اگر عادت دهانی مدت زیادی ادامه پیدا کرده یا تغییر قابل توجهی در شکل قرار گرفتن دندان‌ها مشاهده می‌کنید، بهتر است وضعیت کودک بررسی شود.
در این مرحله، تنها مرتب کردن دندان‌ها مطرح نیست؛ کنترل عامل ایجادکننده مشکل نیز بخشی از تصمیم‌گیری درمانی است.
آیا هر کدام از این نشانه‌ها یعنی کودک فوراً باید ارتودنسی کند؟
خیر.
این شاید مهم‌ترین نکته‌ای باشد که والدین باید بدانند.
دیدن یکی از علائم بالا به معنای قطعی بودن درمان فوری نیست. هدف از معاینه این است که مشخص شود مشکل:
-
نیازمند مداخله در همین مرحله است؛
-
باید طی ماه‌ها یا سال‌های آینده تحت نظر قرار گیرد؛
-
یا بهتر است درمان اصلی پس از رویش تعداد بیشتری از دندان‌های دائمی انجام شود.
گاهی بهترین تصمیم متخصص ارتودنسی این است که هیچ درمانی در حال حاضر انجام نشود.
این تصمیم به معنی بی‌اهمیت بودن مشکل نیست؛ بلکه ممکن است نشان دهد شروع درمان در مرحله فعلی مزیت مشخصی ندارد و انتخاب زمان مناسب می‌تواند درمان آینده را منطقی‌تر کند.
چرا نباید فقط منتظر رویش تمام دندان‌های دائمی بمانیم؟
یک باور قدیمی بین برخی خانواده‌ها این است که مراجعه به متخصص ارتودنسی باید زمانی انجام شود که همه دندان‌های شیری افتاده باشند.
این قاعده برای همه کودکان مناسب نیست.
در بسیاری از بیماران، درمان جامع واقعاً پس از رویش بخش زیادی از دندان‌های دائمی انجام می‌شود؛ اما ارزیابی ارتودنسی می‌تواند بسیار زودتر انجام شود.
دلیل آن نیز ساده است: متخصص تنها به صاف یا کج بودن دندان‌ها نگاه نمی‌کند. مسیر رویش دندان‌ها، میزان فضای فک، رابطه دندان‌های بالا و پایین و الگوی رشد فک‌ها نیز بخشی از ارزیابی هستند.
بنابراین حتی اگر کودک در نهایت تا چند سال آینده نیازی به درمان نداشته باشد، معاینه زودهنگام می‌تواند یک نقشه راه روشن برای خانواده ایجاد کند.
در جلسه بررسی ارتودنسی کودک چه چیزی ارزیابی می‌شود؟
در یک ارزیابی تخصصی، فقط شلوغی دندان‌ها بررسی نمی‌شود.
متخصص ارتودنسی معمولاً به نحوه قرارگیری فک بالا و پایین، وضعیت بایت، تقارن فک، فضای موجود برای دندان‌های دائمی، نحوه رویش دندان‌ها و مرحله رشد کودک توجه می‌کند.
در صورت نیاز و بر اساس شرایط بیمار ممکن است بررسی‌های تشخیصی تکمیلی نیز درخواست شود.
هدف این است که به یک سؤال مهم پاسخ داده شود:
آیا اکنون بهترین زمان برای اقدام است یا بهتر است رشد کودک برای مدتی تحت نظر قرار گیرد؟
همین پاسخ می‌تواند جلوی دو تصمیم اشتباه را بگیرد: شروع درمان بدون ضرورت و از طرف دیگر، تأخیر در درمانی که زمان انجام آن اهمیت دارد.
نگران نامرتبی دندان‌های فرزندتان هستید؟ ابتدا زمان درمان را مشخص کنید
اگر یکی از نشانه‌های گفته‌شده را در فرزندتان مشاهده کرده‌اید، لازم نیست از همان ابتدا نگران براکت، طول درمان یا هزینه ارتودنسی باشید.
قدم اول، تشخیص است.
در ارزیابی توسط دکتر نیما رهنمون، متخصص ارتودنسی و ناهنجاری‌های فک و صورت، می‌توان وضعیت رشد فک، فضای دندان‌های دائمی و نوع ناهنجاری احتمالی را بررسی کرد و سپس درباره زمان مناسب درمان تصمیم گرفت.
اگر کودک هنوز به درمان نیاز نداشته باشد، امکان تعیین زمان مناسب برای بررسی بعدی وجود دارد. اگر هم مداخله در دوره رشد مفید باشد، خانواده زودتر از وجود این فرصت مطلع خواهد شد.
بنابراین به‌جای اینکه منتظر شدیدتر شدن نامرتبی دندان‌ها بمانید، یک ارزیابی به‌موقع می‌تواند مشخص کند آیا واقعاً نیاز به اقدام وجود دارد یا خیر.
جمع‌بندی
بهترین زمان مراجعه برای ارتودنسی کودکان فقط با نگاه کردن به سن تقویمی مشخص نمی‌شود. گاهی نشانه‌هایی که در دهان و فک کودک دیده می‌شوند اطلاعات بسیار مهم‌تری در اختیار متخصص قرار می‌دهند.
کمبود فضای رویش دندان‌های دائمی، انحراف فک هنگام بستن دهان، کراس‌بایت، جلو بودن زیاد دندان‌ها، از دست رفتن زودهنگام دندان شیری، رویش غیرعادی دندان دائمی و ادامه بعضی عادت‌های دهانی از جمله مواردی هستند که ارزش بررسی تخصصی دارند.
وجود این علائم الزاماً به معنی شروع فوری ارتودنسی نیست؛ اما نادیده گرفتن آن‌ها و صبر کردن بدون ارزیابی نیز همیشه بهترین انتخاب نیست.
هدف از مراجعه زودهنگام این نیست که درمان زودتر شروع شود؛ هدف این است که اگر درمانی لازم است، بهترین زمان آن از دست نرود.
مرجع: drrahnamoon.com
