سال های بسیاری است که حیات وحش به یکی از جاذبه های پرطرفدار گردشگری تبدیل شده و در این میان، خارتوران می تواند برای علاقمندان به گردشگری حیات وحش، مقصدی زیبا و شگفت انگیز باشد. جایی که اگر کمی خوش شانس باشید و در زمان مناسب به آن سفر کنید، حیوانات نادر و ارزشمندی را […]
سال های بسیاری است که حیات وحش به یکی از جاذبه های پرطرفدار گردشگری تبدیل شده و در این میان، خارتوران می تواند برای علاقمندان به گردشگری حیات وحش، مقصدی زیبا و شگفت انگیز باشد. جایی که اگر کمی خوش شانس باشید و در زمان مناسب به آن سفر کنید، حیوانات نادر و ارزشمندی را از نزدیک خواهید دید. امروز در این مقاله از اخبار روز ایران به سراغ منطقه حفاظت شده خارتوران رفته ایم تا شما را بیشتر با این منطقه شگفت انگیز آشنا کنیم.
معرفی منطقه حفاظت شده خارتوران؛ آفریقای ایران
منطقه حفاظت شده خارتوران در واقع از سه محدوده حفاظتی مجزا تشکیل شده است که شامل منطقه حفاظت شده، پناهگاه حیات وحش و پارک ملی می شود. این منطقه در شرقی ترین نقطه استان سمنان و در فاصله ۲۵۰ کیلومتری جنوب شرق شاهرود قرار دارد و به لحاظ تنوع پوشش گیاهی و جانوری، به آفریقای ایران مشهور است.
خارتوران با مساحت یک میلیون و ۴۷۰ هزار و ۶۴۰ هکتار، بزرگترین ذخیره گاه زیست کره ایران محسوب می شود. این منطقه بعد از ذخیره گاه سرنگتی آفریقا در کشور تانزانیا، دومین ذخیره گاه زیست کره بزرگ جهان به شمار می آید. همچنین خارتوران پس از پناهگاه حیات وحش نایبندان طبس، دومین منطقه حفاظت شده وسیع ایران است.
پیشینه حفاظت از این منطقه به سال ۱۳۵۱ بازمی گردد که به عنوان منطقه حفاظت شده تحت مدیریت سازمان محیط زیست قرار گرفت. در سال ۱۳۵۵ بخشی از آن به عنوان پناهگاه حیات وحش انتخاب شد و در همان سال، یونسکو این منطقه را به عنوان ذخیره گاه زیست کره معرفی نمود. سرانجام در سال ۱۳۸۱، قسمت های مرکزی این مجموعه به پارک ملی ارتقا یافت.
جاذبه های گردشگری منطقه خارتوران
خارتوران پهنه وسیعی است که توسط سه کوهستان با نام های «شترکوه»، «کوه قلعه بالا» و «کوه پیغمبر» احاطه شده است. این منطقه با کویر مرکزی ایران هم مرز است و به دلیل دارا بودن جغرافیایی پست و بلند، اکوسیستمی متنوع از جانوران و گیاهان را در خود جای داده است.
هشت درصد از وسعت این منطقه را پارک ملی، ۱۷ درصد را پناهگاه حیات وحش و ۷۵ درصد را منطقه حفاظت شده تشکیل می دهد. این تنوع در تقسیمات حفاظتی، نشان از اهمیت بالای زیست محیطی این منطقه دارد و آن را به یکی از ارزشمندترین ذخیره گاه های ژنی طبیعی در ایران تبدیل کرده است.
حیات وحش خارتوران
خارتوران را مهم ترین زیستگاه یوزپلنگ آسیایی می دانند. این منطقه همواره جمعیت قابل توجهی از یوزپلنگ ها را در خود جای داده و یکی از سنگرگاه های اصلی این گونه ارزشمند به شمار می آید.
علاوه بر یوزپلنگ ایرانی، خارتوران یکی از آخرین پناهگاه های گورخر ایرانی است. این روزها گورخر ایرانی عمدتاً تنها در خارتوران و منطقه حفاظت شده بهرام گور در استان فارس دیده می شود، در حالی که در گذشته در دو سوم خاک ایران و چند کشور همسایه زندگی می کرده است.
به طور کلی در خارتوران ۴۱ گونه پستاندار، ۱۶۷ گونه پرنده، ۴۲ گونه خزنده و ۲ گونه دوزیست زندگی می کنند که توسط سازمان محیط زیست ایران شناسایی شده اند. از جمله مهم ترین جانوران این منطقه می توان به غزال ایرانی، جبیر، سیاه گوش، گربه شنی، کاراکال، هوبره، شاه بوف و افعی شاخ دار اشاره کرد.
پنج گونه گربه سان ارزشمند در این ذخیره گاه زیست کره زندگی می کنند که شامل یوزپلنگ، پلنگ، گربه شنی، کاراکال و گربه وحشی است. این تنوع گربه سانان، خارتوران را به یکی از منحصربه فردترین مناطق برای مطالعه و تماشای این خانواده از جانوران تبدیل کرده است.
پوشش گیاهی خارتوران
پوشش گیاهی منطقه خارتوران به اندازه پوشش جانوری آن غنی نیست اما با این حال، تنوع قابل توجهی از گیاهان در این منطقه می روید. از جمله مهم ترین گیاهان موجود در این منطقه می توان به قیچ، درمنه، کاروان کش، خارشتر، گون، گز و تاغ اشاره کرد.
متأسفانه این منطقه پیشتر دارای پوشش گیاهی متنوع تری بوده اما به واسطه چرای بی رویه دام ها، بخش قابل توجهی از این پوشش از بین رفته است. بیش از ۸۰۰ هکتار از تپه های ماس ای اطراف روستاهای خارتوران، پوشش گیاهی خود را کاملاً از دست داده اند که این موضوع به یکی از چالش های جدی این منطقه تبدیل شده است.
مجوزهای لازم برای سفر به خارتوران
خارتوران یک منطقه حفاظت شده است و به همین دلیل، برای بازدید از آن نیاز به مجوز ورود دارید. برای گرفتن مجوز باید با یکی از محیط بانان یا راهنمایان محلی هماهنگی کنید تا در زمان بازدید با مشکلی مواجه نشوید.
همچنین برای سفر به این منطقه بهتر است لباس همرنگ طبیعت بپوشید تا بتوانید به راحتی حیوانات خارتوران را مشاهده کنید. از نزدیک شدن به حیوانات خودداری کنید و به هیچ عنوان تنها به این منطقه سفر نکنید. در زمان بازدید از ایجاد صدای بلند مانند فریاد کشیدن یا پخش موسیقی خودداری نمایید و زباله های خود را در منطقه رها نکنید.
اقامت در خارتوران
برای اقامت در منطقه خارتوران، گزینه های متعددی پیش روی گردشگران قرار دارد. روستاهای اطراف منطقه مانند قلعه بالا و رضاآباد، محل های مناسبی برای اقامت هستند و اقامتگاه های بوم گردی متعددی در این مناطق فعالیت می کنند.
این اقامتگاه ها با فضای سنتی و امکانات مناسب، تجربه ای دلنشین از زندگی در دل کویر و طبیعت بکر را برای مسافران فراهم می آورند. پیش از سفر بهتر است محل اقامت خود را رزرو کنید تا با خیالی آسوده به کشف زیبایی های این منطقه بپردازید.
سخن پایانی
منطقه حفاظت شده خارتوران یا توران که به آفریقای ایران مشهور است، برای دوستداران حیات وحش می تواند یک جاذبه بکر و دیدنی باشد. این منطقه با تنوع زیستی فوق العاده و چشم اندازهای کویری خود، تجربه ای منحصربه فرد از طبیعت گردی را به ارمغان می آورد. پیش از رفتن به این منطقه حتماً مجوز تهیه کنید و به فکر محل اقامت خود باشید. در صورتی که پیشتر از این جاذبه عجیب ایران بازدید داشته اید، خوشحال می شویم تجربه های خود را با ما به اشتراک بگذارید.
سوالات متداول
آیا برای بازدید از منطقه حفاظت شده خارتوران نیاز به مجوز داریم؟
بله، به دلیل حفاظت شده بودن منطقه، ورود بدون هماهنگی و دریافت مجوز امکان پذیر نیست. برای دریافت مجوز باید با محیط بانی یا راهنمایان محلی منطقه هماهنگ کنید.
بهترین زمان برای سفر به خارتوران چه فصلی است؟
فصل های بهار و پاییز به دلیل هوای معتدل، بهترین زمان برای سفر به خارتوران محسوب می شوند. در این فصول، شانس مشاهده حیوانات نیز بیشتر است.
آیا در منطقه خارتوران امکانات اقامتی وجود دارد؟
بله، روستاهای اطراف منطقه مانند قلعه بالا و رضاآباد دارای اقامتگاه های بوم گردی هستند که می توانید در آنها اقامت کنید.
